Hoe verloopt therapie?

Waarom werkt gesprekstherapie?

Vaak leeft de gedachte: “erover praten gaat mijn probleem toch niet oplossen.” Dat is begrijpelijk. Gesprekstherapie draait echter niet om zomaar gevoelens uiten of alles eens van je afpraten. Spreken is zelf een belangrijk onderdeel van het therapeutische werk.

Volgens een psychoanalytische en meer structurele kijk ontstaat een menselijk ‘ik’ niet eerst om daarna taal te gebruiken. We worden juist gevormd binnen taal: via woorden, verwachtingen en betekenissen van anderen leren we wie we zijn en hoe we ons tot onszelf en anderen verhouden. Taal drukt dus niet alleen uit wat we denken of voelen, maar helpt ook mee bepalen hoe we onze ervaringen begrijpen en welke betekenis we eraan geven. Veel van wat ons stuurt, leeft daardoor niet alleen in emoties, maar ook in terugkerende manieren van spreken, denken en verlangen.

Een deel daarvan is niet onmiddellijk voor onszelf toegankelijk. We kunnen bijvoorbeeld heel goed weten dat een bepaalde angst niet rationeel is, begrijpen dat een relatie ons telkens opnieuw ongelukkig maakt of ons voornemen anders te reageren, en toch merken dat hetzelfde zich blijft herhalen. In de psychoanalyse spreken we daarom over het onbewuste: niet als een verborgen plek waarin ergens de waarheid over onszelf ligt opgeslagen, maar als iets wat zich kan tonen in ons spreken, onze herhalingen en de onverwachte manieren waarop we ons tot anderen verhouden.

Daarom nodig ik je in therapie uit om zo vrij mogelijk te spreken. Je hoeft niet vooraf te bepalen wat belangrijk is, de juiste woorden te vinden of een logisch verhaal te vertellen. Ook een gedachte die plots opkomt, een stilte, een verspreking, iets wat tegenstrijdig klinkt of een verhaal dat telkens terugkeert, kan betekenisvol zijn. Verandering ontstaat daarbij niet noodzakelijk doordat je tot een juist inzicht komt of jezelf steeds beter begrijpt. Het spreken zelf kan iets in beweging brengen, bijvoorbeeld doordat je plots iets anders hoort in wat je zelf zegt.

Iemand kan bijvoorbeeld goed begrijpen waarom die altijd sterk denkt te moeten zijn, zonder dat die overtuiging haar dwingende karakter verliest. Door erover te spreken, kan de verhouding tot dat ‘moeten’ verschuiven, zonder dat het verleden daarvoor ongedaan gemaakt hoeft te worden.

Ik luister daarbij niet alleen naar wat je zegt, maar ook naar hoe je spreekt en naar wat zich daarin herhaalt of onverwacht aandient. Het gaat niet om van buitenaf een verklaring op jouw verhaal te leggen, maar om ruimte te maken zodat je zelf iets anders kunt horen in wat je zegt en er mogelijk ook anders tegenover komt te staan.

Wat gebeurt er tijdens de gesprekken?

Tijdens de gesprekken onderzoeken we samen wat zich aandient. Dat kunnen concrete gebeurtenissen of klachten zijn, maar ook herinneringen, relaties, terugkerende gedachten, dromen, verlangens of iets waarvan je aanvankelijk niet goed begrijpt waarom het je bezighoudt.

Daarbij proberen we niet zo snel mogelijk alles in één verklaring onder te brengen. Soms is het juist belangrijk om een vraag een tijd open te kunnen laten. Wat op het eerste gezicht los van elkaar lijkt te staan, kan tijdens het spreken onverwacht met elkaar verbonden raken.

Ook overtuigingen over jezelf kunnen onderwerp van gesprek worden: “zo ben ik nu eenmaal”, “ik moet sterk zijn”, “ik mag niemand teleurstellen” of “ik moet dit alleen kunnen”. Zulke ideeën kunnen lange tijd vanzelfsprekend aanvoelen en houvast bieden, maar iemand tegelijk ook vastzetten.

Therapie kan helpen om daar wat afstand van te nemen. Niet om een oude identiteit onmiddellijk door een nieuwe te vervangen, maar om te onderzoeken hoe je jezelf bent gaan begrijpen, wat je van jezelf verwacht en welke plaats het verlangen en de verwachtingen van anderen daarin innemen. Zo kunnen vaste ideeën over jezelf wat losser worden en opnieuw bevraagd worden.

De therapeutische relatie

Ook wat er tussen jou en mij gebeurt, kan soms onderdeel worden van het therapeutische werk. We stappen een gesprek immers niet volledig neutraal binnen. Ervaringen en verwachtingen uit andere relaties kunnen ook binnen therapie terugkeren.

Misschien verwacht je bijvoorbeeld snel beoordeeld te worden, probeer je vooral het juiste antwoord te geven, vind je het moeilijk om iemand teleur te stellen of ontstaat juist de verwachting dat de therapeut moet zeggen wat je moet doen.

Binnen de psychoanalyse wordt dit overdracht genoemd. Daarmee wordt bedoeld dat gevoelens, verwachtingen en manieren van omgaan met anderen ook in de therapeutische relatie zichtbaar kunnen worden. Wat zich daar voordoet, kan daardoor iets laten zien van patronen die ook buiten de therapiekamer een rol spelen.

Mijn rol is daarbij niet om zomaar de plaats in te nemen die van mij verwacht wordt. Ik probeer niet voor jou te bepalen wie je bent, welke keuzes je moet maken of wat een goed leven voor jou zou moeten zijn. Wel kunnen we samen onderzoeken wat bepaalde verwachtingen, verlangens en terugkerende manieren van omgaan met anderen voor jou betekenen.

Wat betekent verandering?

Therapie is bedoeld om iets in beweging te brengen, maar verandering betekent niet noodzakelijk dat iedere moeilijkheid volledig verdwijnt.

Een klacht of symptoom is soms meer dan alleen iets wat in de weg zit. Het kan ook verbonden zijn met de manier waarop iemand probeert om te gaan met angst, verlies, relaties, verwachtingen of verlangens. Daarom onderzoeken we niet alleen hoe een klacht kan verminderen, maar ook wat ze binnen jouw leven betekent en waarom ze misschien blijft terugkeren.

Dat betekent niet dat klachten behouden moeten blijven of dat lijden wordt geromantiseerd. Integendeel: therapie kan leiden tot duidelijke vermindering van klachten. Maar soms ontstaat verandering ook doordat een klacht haar overheersende plaats verliest, doordat je anders begrijpt wat er gebeurt of doordat je er op een andere manier mee kunt omgaan.

Er bestaat daarbij niet noodzakelijk één oplossing die voor iedereen geldt. Psychoanalytisch werken vertrekt juist vanuit de gedachte dat mensen een eigen manier kunnen vinden om om te gaan met wat in hun leven niet volledig oplosbaar of controleerbaar is.

Verandering kan zo ook betekenen dat je niet langer volledig samenvalt met bepaalde ideeën over jezelf, dat terugkerende patronen minder dwingend worden en dat er meer ruimte ontstaat om eigen keuzes te maken.

Hoe lang duurt therapie?

Er bestaat geen standaardduur voor een therapie. Sommige mensen komen met een concrete moeilijkheid waarvoor een beperkter traject voldoende kan zijn. Anderen merken gaandeweg dat hun klachten samenhangen met patronen die al langer aanwezig zijn en kiezen ervoor daar uitgebreider bij stil te staan.

De duur ligt daarom niet op voorhand vast. We bekijken regelmatig waar je staat en of de gesprekken nog iets voor je betekenen.

Een therapie is in die zin geen technisch protocol waarin vooraf kan worden vastgelegd hoeveel gesprekken nodig zijn. Het verloop wordt afgestemd op jouw vraag en op wat zich tijdens het proces aandient.

Hoe vaak vinden gesprekken plaats?

Ook de frequentie wordt samen bekeken. Voor sommige mensen past een gesprek om de twee weken, terwijl voor anderen een wekelijkse afspraak meer continuïteit geeft. De frequentie kan tijdens een traject veranderen naargelang wat nodig en haalbaar is.

Regelmaat kan belangrijk zijn omdat therapie meer is dan een reeks afzonderlijke gesprekken. Tussen sessies door kunnen bepaalde vragen, gedachten of ervaringen verder doorwerken en in een volgend gesprek opnieuw worden opgepikt.

Er is daarbij een onderscheid tussen gesprekstherapie en analyse. Gesprekstherapie kan verschillende frequenties hebben. Een analyse kent doorgaans een grotere regelmaat en een intensiever ritme, waardoor er meer ruimte ontstaat om het eigen spreken, het onbewuste en wat zich daarin herhaalt verder te onderzoeken.

Gesprekstherapie of analyse?

Niet iedereen die bij mij komt, start een analyse. Voor veel mensen is gesprekstherapie een passende vorm van begeleiding.

In gesprekstherapie kunnen we werken rond concrete klachten en moeilijkheden, maar tegelijk aandacht hebben voor de ruimere betekenis ervan en voor terugkerende patronen. Een analyse gaat daarin verder. Het spreken zelf komt nog centraler te staan en er wordt intensiever gewerkt met wat zich in vrije associatie, herhaling, overdracht en het onbewuste aandient.

Welke vorm het meest passend is, hoeft niet vooraf beslist te worden. Dat kan tijdens de eerste gesprekken samen bekeken worden en kan ook in de loop van een traject veranderen.

Een eerste gesprek

Een eerste gesprek hoeft nog geen antwoord te geven op wat er precies aan de hand is. Het is in de eerste plaats een gelegenheid om te vertellen wat je brengt en samen te onderzoeken hoe we daarmee kunnen werken.

Je hoeft je hulpvraag daarom niet perfect te kunnen formuleren. Soms begint therapie juist met het gevoel dat iets niet meer gaat, terwijl nog niet duidelijk is waarom.

Van daaruit kunnen we samen bekijken wat je nodig hebt, welk ritme passend is en of gesprekstherapie of een meer analytische manier van werken bij jouw vraag aansluit.